.png)
Suy thoái chất lượng nước
Suy thoái chất lượng nước là sự thay đổi theo chiều hướng tiêu cực các tính chất vật lý, hóa học và sinh học của nguồn nước so với trạng thái tự nhiên ban đầu. Quá trình này xảy ra khi lượng chất ô nhiễm đưa vào môi trường nước vượt quá khả năng tự làm sạch của nó, khiến nguồn nước không còn đáp ứng được các tiêu chuẩn an toàn cho mục đích sử dụng (như sinh hoạt, tưới tiêu nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản) và làm suy giảm hoặc phá hủy các hệ sinh thái dưới nước.
Những tác nhân gây ra sự suy thoái chất lượng nước ở ĐBSCL
ĐBSCL là vùng hạ lưu sông Mekong với mạng lưới sông ngòi, kênh rạch chằng chịt. Sự suy thoái chất lượng nước tại đây đến từ sự cộng hưởng của nhiều nhóm nguyên nhân chính:
Hoạt động sản xuất nông nghiệp
-
Việc lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật trong thời gian dài để thâm canh tăng vụ (đặc biệt là trồng lúa) đã để lại một lượng lớn dư lượng hóa chất. Lượng hóa chất dư thừa này bị rửa trôi theo nước mưa và nước tưới tiêu, đổ thẳng ra hệ thống kênh rạch.
Nuôi trồng thủy sản
ĐBSCL là vựa thủy sản lớn nhất nước (đặc biệt là nuôi tôm và cá tra). Nước thải, bùn thải và thức ăn thừa từ các ao nuôi thường chứa hàm lượng chất hữu cơ, nitơ, phốt pho rất cao. Ở nhiều nơi, lượng nước thải này xả trực tiếp ra môi trường mà chưa qua hệ thống xử lý đạt chuẩn.
Nước thải sinh hoạt và công nghiệp
Với dân số đông nhưng hạ tầng thu gom và xử lý nước thải sinh hoạt còn hạn chế, phần lớn nước thải sinh hoạt được xả thẳng ra sông rạch.
Các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, cơ sở chế biến thủy sản dọc các dòng sông lớn đôi khi chưa tuân thủ nghiêm ngặt quy định xả thải, đưa nhiều chất độc hại, kim loại nặng vào nguồn nước.
Tác động từ thượng nguồn sông Mekong
Việc các quốc gia thượng nguồn xây dựng hàng loạt đập thủy điện đã làm thay đổi dòng chảy, giảm đáng kể lượng nước ngọt và phù sa đổ về ĐBSCL. Lượng nước dòng chính giảm đồng nghĩa với việc "khả năng pha loãng" và rửa trôi các chất ô nhiễm của mạng lưới sông ngòi bị suy giảm nghiêm trọng.
Biến đổi khí hậu và Xâm nhập mặn
Nước biển dâng kết hợp với sụt lún đất khiến nước mặn lấn sâu vào nội đồng. Xâm nhập mặn không chỉ làm hỏng chất lượng nước ngọt mà còn làm thay đổi tính chất sinh - hóa của nước, gây ra hiện tượng ô nhiễm phèn tiềm tàng khi đất bị khô hạn.
Vòng phản hồi tiêu cực dẫn đến suy giảm chất lượng nước
Chất lượng nước suy giảm đang tạo ra một "vòng lặp" tác động tiêu cực đến mọi mặt của vùng ĐBSCL
Đối với đời sống và sức khỏe con người
Thiếu hụt nước sạch sinh hoạt: Tình trạng nước sông rạch bị ô nhiễm và nhiễm mặn khiến người dân, đặc biệt là ở vùng ven biển và vùng sâu vùng xa, đối mặt với tình trạng thiếu nước ngọt sinh hoạt trầm trọng, nhất là vào mùa khô.
Nguy cơ dịch bệnh: Sử dụng nguồn nước không đảm bảo vệ sinh làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh về đường tiêu hóa (tiêu chảy, tả, lỵ), các bệnh ngoài da, bệnh về mắt và các bệnh phụ khoa. Việc tích trữ nước mưa do thiếu nước sạch cũng tạo điều kiện cho muỗi sinh sôi, gây sốt xuất huyết.
Đối với Kinh tế (Nông nghiệp và Thủy sản)
Thiệt hại nuôi trồng thủy sản: Nước ô nhiễm khiến tôm, cá chết hàng loạt hoặc chậm lớn do dịch bệnh bùng phát (như bệnh gan tụy ở tôm). Người nông dân phải gánh chịu rủi ro mất trắng và chi phí xử lý môi trường ao nuôi ngày càng đắt đỏ.
Giảm năng suất nông nghiệp: Nước nhiễm mặn, nhiễm phèn hoặc chứa nhiều hóa chất độc hại làm suy thoái đất, giảm năng suất lúa và các loại cây ăn trái đặc sản, trực tiếp đe dọa an ninh lương thực và thu nhập của người nông dân.
Đối với Kinh tế - Xã hội và Môi trường chung
Suy giảm đa dạng sinh học: Các loài tôm cá tự nhiên, thảm thực vật thủy sinh đặc hữu của ĐBSCL đang dần biến mất do môi trường sống bị đầu độc.
Chi phí sản xuất và sinh hoạt tăng cao: Ngân sách nhà nước và tiền túi của người dân phải chi trả nhiều hơn cho việc xây dựng nhà máy xử lý nước, mua hệ thống lọc nước, mua nước ngọt từ nơi khác chở đến
Gây bất ổn sinh kế và làn sóng di cư: Khi đất đai không thể canh tác, tôm cá mất mùa, sinh kế của người dân bị đứt gãy. Điều này dẫn đến gia tăng tỷ lệ nghèo đói cục bộ và đẩy nhanh làn sóng di cư của lao động trẻ từ ĐBSCL lên các đô thị lớn (như TP.HCM, Bình Dương) để tìm việc làm, để lại những "làng quê rỗng" với người già và trẻ em.